Spotkanie w Muzeum Drukarstwa
Zaproszenie autorstwa Jerominka, arch. AMJ
26 kwietnia 2018, prawie dokładnie w 20. rocznicę śmierci Leona Urbańskiego (zmarł 16 kwietnia 1998) w ramach comiesięcznych spotkań Towarzystwa Bibliofilów Polskich w Warszawie, w gościnnym Muzeum Drukarstwa przy ulicy Ząbkowskiej odbyło się spotkanie wspomnieniowe, poświęcone wybitnemu grafikowi i projektantowi druków.
Poprzednie spotkanie w podobnym gronie miało miejsce przy okazji wernisażu wystawy DOG na Saskiej Kępie w Warszawie w Bibliotece Publicznej m.st. Warszawy przy Koszykowej w październiku 2009; sporo więc czasu od tego momentu upłynęło. Głównym prelegentem podczas kwietniowego spotkania był Andrzej Tomaszewski, grafik i projektant druków, autor książek na tematy typograficzne, uczeń Leona Urbańskiego i syn Romana Tomaszewskiego, przyjaciela Leona.
Okładka książki Ewy Repucho Typografia kompletna...
Podstawą opowieści była multimedialna prezentacja monograficznej książki Ewy Repucho Typografia kompletna. Kultura książki w twórczości Leona Urbańskiego wydanej przez Oficynę Wydawniczą ATUT we Wrocławiu w 2016, którą typograficznie opracował właśnie Andrzej Tomaszewski. Jak napisano w informacji o tej książce na stronie Oficyny ATUT, na podstawie recenzji innego wybitnego projektanta-typografa, Krzysztofa Lenka:
Postać i twórczość Leona Urbańskiego (1926–1998) skryły się w cieniu hałaśliwych mediów i pośpiesznego, tandetnego projektowania, które opanowało naszą komunikację społeczną w ciągu ostatnich dwudziestu lat. Praca Ewy Repucho przywraca nie tylko pamięć o świetnych drukach wybitnego polskiego grafika, ale, co jeszcze ważniejsze, o jego poglądach na istotę typografii i jej służebnych powinnościach w kulturze społeczeństwa. Typografia Urbańskiego, niezwykle funkcjonalna i komunikatywna, powinna dziś zyskać miano wzorca, a niniejsza książka stać się przewodnikiem dla nowych pokoleń polskich typografów. Dopełnieniem treści jest szata graficzna edycji zaprojektowana przez Andrzeja Tomaszewskiego, ucznia Leona Urbańskiego.
Prezentacja książki Ewy Repucho Typografia kompletna. Kultura książki w twórczości Leona Urbańskiego wydanej przez Oficynę Wydawniczą ATUT we Wrocławiu w 2016, część pierwsza pobierz PDF
Prezentacja składała się z 37 plansz, obszernie komentowanych przez Andrzeja, a także przez innego ucznia Leona Urbańskiego i również jego bliskiego współpracownika przede wszystkim z okresu funkcjonowania Doświadczalnej Oficyny Graficznej i z czasów wspólnej pracy w Pracowni Projektowania Typograficznego na *Wydziale Grafiki - przyp. red.warszawskiej ASP – Krzysztofa Jerominka, z inicjatywy którego kwietniowe spotkanie w Muzeum się odbyło.
Zarówno plansze, jak i komentarze do nich były bardzo ciekawe. Pokazywały Leona Urbańskiego w sytuacjach prywatnych i przy pracy, projekty książek, np. częściowo tylko zrealizowaną Encyklopediię wiedzy o książce, cykl Książki o książkach wydawnictwa Ossolineum, projekty nagrodzone na IBA w Lipsku w latach 70. (Internationale Buchkunst-Ausstellung, Międzynarodowa Wystawa Sztuki Książki), wydany przez Ruch cykl poświęcony wybitnym malarzom; a także druki ulotne. Ciekawostką był druczek poświęcony samorodnemu talentowi typograficznemu Andrzejowi Kotowi z Lublina *Patrz tekst Andrzeja Kota O Doświadczalnej Oficynie Graficznej w rozdziale O Jerominku - przyp. red. i wykonany już na komputerze we współpracy z Andrzejem Tomaszewskim projekt „haiku”.
Część druga prezentacji pobierz PDF
Czytaj też: Ewa Repucho Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław 2009 Nie robię sztuki, pomagam czytać. Poglądy Leona Urbańskiego na temat szaty typograficznej książek pobierz PDF
Poza planszami związanymi bezpośrednio z Leonem Urbańskim były też takie pokazujące narzędzia pracy typografa – wzornik czcionek Doświadczalnej Oficyny Graficznej opracowany przez jej współtwórcę i wieloletniego kierownika artystycznego, czyli Leona Urbańskiego właśnie, maszyny drukarskie, jakie funkcjonowały w DOG jeszcze w pierwszej połowie lat 90., a także plansze zdjęciowe ukazujące prace przy powstawaniu książki poświęconej Mistrzowi – spotkania autorki z wdową po Leonie, panią Krystyną Urbańską. Po prezentacji rozpoczęła się część mniej oficjalna, ale nadal pełna rozmów o Mistrzu, wspomnień z czasów Doświadczalnej Oficyny Graficznej, uwag na temat projektowania – dawniej i dziś. Brali w nich udział wszyscy obecni – licznie przybyli pracownicy etatowi nieistniejącej już DOG – w tym jej dwaj kierownicy: Nikodem Nowak i Krzysztof Szpindler, zainteresowani projektowaniem typograficznym i historią druku członkowie Towarzystwa Bibliofilów Polskich, a także graficy i projektanci: Andrzej Barecki – asystent Leona na ASP i współpracownik DOG, Leszek Bielski – student Leona, współtwórca kroju pisma Bona Nova opartego na Bonie Andrzeja Heidricha, też współpracownika i przyjaciela Urbańskiego, czy Marcin Wicha, typograf i pisarz.
Wspominała Leona Urbańskiego wdowa po nim, Krystyna Urbańska. Od tamtego spotkania nie minął jeszcze rok. Pożegnaliśmy już na zawsze panią Krystynę Urbańską, Krzysztofa Lenka, Karola Śliwkę – wybitnego projektanta także z Oficyną związanego. Nie żyje od 6 lat Eugeniusz Galimski, prezes Pracowni Sztuk Plastycznych, których formalnym tworem była Oficyna i który przyczynił się do jej upamiętnienia w formie wystaw i przekazanych do Muzeum Drukarstwa pamiątek. Od dawna nie żyją współpracujący z Oficyną i Leonem Urbańskim projektanci: Marian Sztuka, Mateusz Gawryś, Jan Hollender, Marian Stachurski… Tym cenniejsze, że takie spotkania, jak to kwietniowe w Muzeum Drukarstwa, jeszcze się odbywają.
Anka Mieczyńska-Jerominek
P.S. W grudniu 2020 zmarł Nikodem Nowak, były kierownik Oficyny. (AMJ)
Nikodem Nowak, Krzysztof Szpindler (byli pracownicy DOG), grafik Andrzej Barecki (asystent Leona w Pracowni Projektowania Typograficznego na Wydziale Grafiki i współpracownik DOG), fot. AMJ
